DOLAR
17,9671
EURO
18,5882
ALTIN
1.035,15
BIST
2.861,13
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Parçalı Bulutlu
30°C
İstanbul
30°C
Parçalı Bulutlu
Cuma Parçalı Bulutlu
31°C
Cumartesi Az Bulutlu
30°C
Pazar Az Bulutlu
27°C
Pazartesi Az Bulutlu
29°C
SON DAKİKA
14:39 AB, Rusya’ya turist vizesi tartışmasında karar verdi
14:39 Lübnan’da hesabındaki parayı çekemeyen kişi, banka çalışanlarını rehin aldı
14:38 Şehit Uzman Çavuş Şimşek, son yolculuğuna uğurlandı
14:38 MHP’li başkandan 350 milyonluk imar değişikliği
14:37 Gönül Dağı Ramazan’ın gerçek aşkı dekolte verdi, gören tutuldu! ‘Asuman’ı ezer geçer’
14:37 Beşiktaş’ın Hollandalı golcüsü Wout Weghorst: “Taraftarın yeri çok farklı…”
14:31 Martı CEO’su Öktem: Sermaye yapımızı güçlendirmek için en doğru zaman
14:30 DEAŞ’ın askeri lideri Suriye’de öldürüldü
14:30 DEAŞ’ın askeri lideri Suriye’de öldürüldü
14:29 Adana’da annesinin kebapçıya bıraktığı çocukları babası istemedi
14:28 Van’da evlat nöbetindeki baba: 7 yıldır gitmediğim yer kalmadı
14:27 Fransa’da kuraklık ve yangınlardan sonra plajlarda “ısıran balık” paniği başladı
14:27 ALES giriş belgesi yayınlandı! ALES sınav yeri belgesi ÖSYM AİS’te
14:25 Rize’de çay hasadı yapan adama teleferik sepeti çarptı
14:24 İlham Aliyev – Ersin Tatar görüşmesi, Kıbrıs Rum kesimini rahatsız etti
14:24 LGS’yi kazanamayanlar ne yapacak? LGS’yi kazanamayanlar nasıl yerleşecek?
14:23 Nelsson’a İngiltere’den de talip çıktı
14:22 Hande Sarıoğlu göğüslerini telefon kamerasına soktu! ‘Gelirken 2 ekmek almayı unutma’
14:22 Lübnan’da bankayı basan silahlı saldırgan çok sayıda kişiyi rehin aldı!
14:22 Günün En Çok Oynanan Maçları (11 Ağustos 2022)
TÜMÜNÜ GÖSTER →

Elektrikli araçta ikilemi aşacak formül şart

Mehmet KARA DÜNYA Gazetesi Enerji Sayfası 13 Aralık 2012 tarihinde yayımlanmaya başladı. Ondan tam 9 ay önce de Enerji Günlüğü haber sitesi …

Elektrikli araçta ikilemi aşacak formül şart
30.06.2022 06:07
A+
A-

Mehmet KARA

DÜNYA Gazetesi Enerji Sayfası 13 Aralık 2012 tarihinde yayımlanmaya başladı. Ondan tam 9 ay önce de Enerji Günlüğü haber sitesi yayına başlamıştı. Aslında bunlar geleceğe dönük hazırlıklardı. Çünkü elektrik sektöründeki liberalizasyon adımları hızlanmıştı. Nitekim üzerinden henüz bir yıl bile geçmeden elektrikte dağıtım ve perakende satış hizmetleri tamamen özel sektöre devredilmişti.

Her şeyin bir zamanı var

Elektrik üretim sektöründe serbestleşme adımları dağıtımdakine göre çok daha erken atılsa da kamunun elindeki santrallerin satılması zaman gerektiriyordu. Ki dağıtım özelleştirmeleri tamamlandıktan sonra da birer ikişer ihaleye çıkarılan santrallerin en iyi teklifi sunan isteklilere devredilmesine devam ediliyordu.

Nihai hedef, elektriğin üretim, dağıtım ve satışının tamamen özel oyuncular eliyle gerçekleştirilmesi, tüketicinin istediği tedarikçiden pazarlık yoluyla elektrik satın alabilmesiydi.

Büyük tüketicilerden başladı

Ama böyle bir dönüşüm için zamana ihtiyaç vardı. Öyle ha deyince her tüketici yeni modelin parçası haline gelemezdi. İşe büyük ölçekli elektrik tüketicilerinden başlanacaktı. Bunun için serbest tüketici limiti adı altında belirlenen ve açıklanan bir rakama bakılarak, yıllık elektrik tüketimi belli bir miktarın üzerindeki tüketicilere, enerji ihtiyacını doğrudan özel sektördeki üretici/tedarikçilerden pazarlık yoluyla alabilme imkanı tanındı. Sonra bu limit adım adım aşağı çekilecek, hane halkına kadar inilecekti.

Yeni adım yok, tıkanma var

Ancak son yıllarda bir yanı ile ekonominin genelindeki sıkıntılara paralel, bir yanı ile baştan belirlenen kurgunun kendisinden kaynaklanan nedenlerle elektrik sektöründe de bir tıkanma yaşandı, yaşanıyor. Bu nedenle bırakın serbestleşme hevesinin devam etmesini ya da bu konuda yeni adımlar atılmasını, daha önce atılmış bazı adımlar da devamı gelmediği için etkisiz kaldı diyebiliriz.

Maliyeti tarifeye yansıtamama

Nasıl yani sorusunun cevabı uzun ama ben sonuçlarından birini söyleyeyim, siz de kendi değerlendirmenizi yaparsınız artık. Pazarlık yoluyla, devletin, yani Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun (PDK) belirlediği tarifelerden daha düşük fiyatla elektrik satabilmeleri için lisanslandırılan şirketler pek yol alamadı. Çünkü bunun için öncelikle EPDK’nın belirlediği tarifelerin, birim başına elektrik üretim maliyetlerine bağlı şekilde tespiti gerekiyordu ki burada bir tıkanma yaşandı.

Siyasi sonuçlarından çekinildi

Oysa enerji ve ekonomi yönetimi, seçmen tercihlerini olumsuz etkileyeceği kaygısıyla elektrik fiyat tarifelerinin yükselmemesi için elinden geleni ardına koymamalıydı. Nitekim öyle oldu ve üretim maliyetleri yükselse de elektrikteki gösterge fiyat tarifeleri enfl asyonun gerisinde kaldı. Hoş enfl asyon da ekonomi aktörleri için güvenilir bir gösterge niteliğini hala koruyor mu o da ayrı tartışma konusu ama bu yazının meselesi değil.

Tarifenin altına inebilene aşkolsun

Elektrik fiyat tarifeleri maliyetleri yansıtmayınca, daha düşük maliyetle üretim yapıp bu tarifenin altından elektrik satabilecek babayiğit de çıkamaz oldu haliyle. Bu durumda tarifelerin yol açtığı sıkışma, ya kamu enerji devlerinin bilançolarına zarar, dolaylı olarak da Maliye’ye, yani Hazine’ye, devletin kasasına daha düşük gelir olarak yansıyacaktı. Yani elektrik üretim şirketi EÜAŞ’ın zarar etmesi pahasına havuza düşük fiyattan elektrik vermesi gerekecekti. Bazen de BOTAŞ elektrik üretimi amaçlı doğalgazın fiyatını düşük tutup, ithalata ödediği bedelin altından fiyatlarla gaz verecekti çevrim santrallerine.

Bugünkü tarifeler neyi yansıtır?

Bu arada EPDK’nin belirlediği tarifelerin maliyetleri bugün ne ölçüde yansıttığına da göz atalım diyeceğim ama iş daha da uzar. Yine de tek bir cümle gelinen noktayı anlatmaya yetebilir, kim bilir? Elektriğini daha ucuza alabilme hakkını ilk elde eden çok büyük ölçekli elektrik tüketicileri (ki sanayiciler başta geliyor) bugün elektriğini mecburen pazarlıkla satın alıyor.

Yeni icat: Son kaynak tedariki

Peki neden ve nasıl? Çünkü devlet yakın geçmişte son kaynak tedarik tarifesi adı altında başka bir tarife icat edip onların önüne koydu ki oradaki birim fiyatları da hem yüksek hem de birim başına elektrik üretim maliyetlerine endeksli. Hatta yenilenebilir kaynaklara dayalı yatırımları teşvik etmenin, yani YEKDEM ödemelerinin yol açtığı ilave maliyetler de buraya yükleniyor.

Neyi ne ile sübvanse etmeli?

Görüleceği üzere, Türkiye’nin 2001 yılında çıkarılan Elektrik Piyasası Kanunu ile başlayan serbestleşme macerasında gelip dayandığı yer burası. Maliyeti piyasada belirlenen bir ürünün vatandaşa ucuza verilip verilmemesi bir ekonomik ve sosyal, dolayısıyla siyasi bir tercih meselesi. Ama şunları söylemek lazım. Bir malı, hele hele çoğunluğunu dışarıdan ithal ettiğiniz bir ürünü ucuza verebilmeniz için başka bir yerden kaynak sağlayabiliyor olmalısınız. Örneğin teknoloji ağırlıklı yüksek katma değerli mal, ürün ve hizmet ihracatı yoluyla milli gelirinizi tavana çıkartabiliyorsanız, enerjiyi ister kendinize ait isterseniz ithal kaynaklı olsun, ucuza kullanıma sunmanızda bir sakınca yoktur. Bizdeki durumun bu merkezde olmadığını söylersek yanlış olmaz herhalde.

Bayilik hayallerinden bugüne

Neyse bu konu çok uzadı, biz başa dönelim. DÜNYA Enerji Sayfası’ndaki ilk bir yıl içinde yayınlanan yazılardan birinde “elektrik satış bayiliği bir iş/girişim fırsatı olabilir mi” sorusuna cevap aramıştık. Verdiğimiz cevap çok netti. Elektrik satışı için dükkan açmak akıllıca bir hareket sayılmazdı. Bu olsa olsa mevcut bir dükkanın içinde ek iş olarak devreye sokulabilirdi, ki o da uzun vadede kalıcı olmazdı. Zira bu iş öncelikle teknolojik bir altyapıya ihtiyaç gösterirdi. Abonelik ve tedarikçi değiştirme işlemleri dijital ortamlarda yapılabileceğinden, bu işlerin büyük ölçekli ve yüksek teknolojiye harcama yapabilecek hacimli oyuncuların harcı olacağını söylemek için müneccim olmaya da hacet yoktu elbette.

Yeni trend: E-mobilite

Yazımıza son verirken, bugünün popüler konusuna değinelim isterseniz. Nasıl ki 2010’lu yılların başlarında elektrikte serbestleşme geleceği değiştirecek dönüştürecek yeniliklerin başında geliyor idiyse bugün de ana trendlerden biri e-mobilite. Ve e-mobilite denilince en çok konuşulan konuların başında elektrikli araçlar geliyor. Mevcut araç parkı içindeki ağırlığı henüz düşük olsa da bugün herkesin kafasında buna dair sorular uçuşuyor. Hadi bu kez de kendimiz soralım, kendimiz cevap verelim. Soru şu: Elektrikli araç istasyonu sahipliği iyi bir girişim fırsatı olabilir mi?

Şarj istasyonu para basar mı?

Cevap: Hayır. Bu iş bakkal, tuhafiye, kafeterya ya da bar açmaya benzemez. Çünkü tek başına yapılabilecek bir iş değil. Kanun koyucu da öyle düşünmüş olmalı ki elektrikli araçlar için şarj ağı işletmeciliğini lisanslı olarak yapılabilecek faaliyetler arasında gösterdi. Elbette evinizin önünde, apartmanınızın ve şirketinizin otoparkında kendi araçlarınız için şebekeden elektrik alıp araçlarınızın bataryalarını şarj edebilirsiniz. Ancak bu iş esas itibariyle lisans alınarak verilebilecek bir hizmet. Dolayısıyla küçük girişimcilerin harcı değil. Nitekim bugün itibariyle 14 oyuncu lisans almış durumda. Ve görüldüğü kadarıyla lisans alan oyuncuların hiç biri de öyle küçük bir iş kurayım diye yola çıkan girişimci profiline sahip değil. Hepsi de daha büyük ölçekli oynamaya hevesli aktörler.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.